ĐÀ NẴNG QUÊ TÔI

Bấy lâu nay tôi vẫn thường tự hào về Đà nẵng là nơi tôi được sinh ra và lớn lên suốt một thời niên thiếu, ấy vậy mà tôi chẳng có chút kiến thức gì về Đà Nẵng.
Hôm nay tình cờ lạc vào blog của anh caothong (anh caothong cũng copy từ blog của bạn Cuồng Từ) tôi mới biết về lịch sử của thành phố nơi mình đã được sinh ra. Xin phép anh caothong và bạn Cuồng Từ (một người dân Nha Trang nhưng hiểu biết khá sâu sắc về TP Đà nẵng) để copy bài viết về blog của mình.

Vùng đất Đà Nẵng xa xưa là đất của Chiêm Thành. Đời vua Trần Anh Tông, vua gã công chúa Huyền Trân cho vua Chiêm

Chế Mân là vua Chiêm dâng hai châu: là châu Ô, châu Lí làm sính lễ ... Sau đó đất này lại trở về Chiêm .
Tháng 6-1471, Vua Lê Thánh Tông đánh thắng Chiêm, lấy đất từ nam Hải Vân đến Thạch Bi Sơn lập ra đạo Thừa Tuyên Quảng Nam (có nghĩa là: vùng đất rộng phía Nam)
   Dọc theo chiều dài gần sáu trăm năm lịch sử, vùng đất bên bờ sông Hàn này đã có nhiều tên như : Hàn , Đồng Long , Hiện
Cảng, Tourane, Thái Phiên, Đà Nẵng.
Vua Lê Thánh Tông có thơ tả về đất này như sau :
   " Tam canh dạ tĩnh Đồng Long nguyệt
   Ngũ cổ phong thanh Lộ Hạt thuyền "

Từ tháng 12-1946, Mặt Trận Việt minh gọi Đà Nẵng là Thái Phiên, còn tỉnh Quảng Nam thì mang tên Trần Cao Vân. Tế Hanh có thơ :
" Thành Thái Phiên tắm mình trong khói lửa
Đất anh hùng lần nữa quyết hi sinh "
Đà Nẵng đã được đô thị hóa khá sớm, có lẽ chỉ sau Hội An. Từ thế kỉ 19, lịch sử đã đẩy Đà Nẵng vào cái thế "làng - phố" , hậu quả của đô thị hóa được phân chia khá độc đáo :
" Đứng bên ni Hàn ngó qua bên tê Hà Thân, nước xanh như tàu lá
Đứng bên tê Hà Thân ngó về Hàn, phố xá nghênh ngang! "
Sông Hàn phân chia làng và phố . Có một câu dân gian: "Con gái quận ba không bằng bà già quận nhất", có lẽ đó là câu nói tự trào về cái cảnh "thua chị kém em" của dân hữu ngạn so với cư dân tả ngạn. Lối xưa, có việc qua sông, người bên hữu ngạn vẫn quen gọi là "đi Đà Nẵng", dù họ đang trú ngụ ngay trên đất Đà Nẵng, nhưng phía bên làng, không có "phố xá nghênh ngang" , đông vui như Đà Nẵng :
" Cảnh mô vui bằng cảnh đất Hàn
Dưới sông tàu chạy, trên đàng hỏa xa
Kho dầu Đồng Lợi, Ba Toa
Trường Lăng máy gạo bước qua chợ Hàn "
Năm 1965, Mỹ đổ bộ vào Đà Nẵng và thiết lập ở đây một căn cứ hỗn hợp quân sự lớn. Đà Nẵng mở rộng, bên cạnh căn cứ quân sự là kết cấu hạ tầng: sân bay, cảng, kho bãi, đường sá, công trình công cộng, cơ sở thông tin, tín dụng ngân hàng ...
Xưa, Đà Nẵng có hai ga, một ở trên đường Bạch Đằng, bên sông Hàn, và một nằm ở trong thành phố .
Có bảo tàng cổ vật Chàm, do Musée Parmentier sáng lập vào thời Pháp thuộc .
Có Nhà Thờ Chính Tòa Đà Nẵng, khởi công năm 1923, do linh mục Vallet vẽ phác thảo và chủ công xây dựng, còn gọi là nhà
thờ Con Gà, bởi trên nóc nhà thờ cao 27m này có con gà màu xám làm bằng hợp kim, trơ gan cùng tuế nguyệt .
Có chùa cổ Linh Ứng, có Vọng Hải Đài nơi thi sĩ Phạm Hầu đã làm bài thơ "Vọng Hải Đài" nổi tiếng:

Chẳng biết xa lòng nhớ những ai
Thềm hoa từng dội gót vân hài
Hỡi ơi! Ngươi chỉ là du khách
Giây phút dừng chân Vọng Hải Đài
Cơn gió nào lên một buổi chiều
Ai ngờ thổi tạt tấm tình kiêu
Tháng ngày đi rước tương tư lại
Làm rã chân thành sắp sửa xiêu
Trống trải trên đài du khách qua
Mấy ngày vơ vẩn gió đêm là
Và muôn đời hãy còn vương vấn
Một sắc không bờ trên biển xa
Lòng xiêu xiêu hồn nức hương mai
Rạng đông về thức giấc hoa lài
Đưa tay ta vẫy ngoài vô tận
Chẳng biết xa lòng có những ai ?
Trên mỏm núi Sơn Trà có hệ thống rada mắt thần , thiết kế theo hình tròn rất độc đáo. Những năm 60, có nhà hàng nổi trên sông Hàn, có dãy quán bán nước giải khát dọc bờ sông trên đường Bạch Đằng xưa, trên sông có những con tàu thủy lớn chạy qua dòng sông thơ mộng với những cô gái chèo đò trên sông.
Bên sông Hàn có cầu Cảng, có nhà ga cảng dựng thời Pháp, đắp chữ nỗi "Bến Cá Bạch Đằng", hình như nay là cầu quay (?)
Biển Đà Nẵng đẹp, ngày xưa bị phong tỏa bằng dây thép gai ...
Xưa làng Phong Lệ có lễ hội mục đồng, nay chắc làng không còn trẻ chăn trâu?. Làng biển Xuân Hòa, Mân Thái có lễ hội cầu ngư , nay hẳn còn, lễ lớn hơn xưa ?.
Người Đà Nẵng có nụ cười và "tấm lòng Đà Nẵng", với những cuộc nhậu tàn đêm. Nói nhậu thì vùng nào cũng có, nhưng không phải mọi cuộc "nâng lên để xuống" nào cũng giống nhau. Đà Nẵng nhậu không khách sáo, hình như hơi thái quá, nhậu thâu đêm còn dùng dằng ... không nở rời nhau.

Đà Nẵng sẽ rất buồn nếu không có quán nhậu? Đó là ngày xưa . Lần này ra Đà Nẵng, thấy quán nhậu nhiều hơn ngày xưa, nhưng CT không uống giọt rượu nào, chỉ uống tràn kỉ niệm:

" Chẳng biết xa lòng nhớ những ai! "